Nawigacja

Oddziałowa Komisja w Warszawie (stan na sierpień 2019 r.)

Śledztwa w toku

Śledztwa w biegu

Zbrodnie komunistyczne

1. Śledztwo w sprawie bezprawnego pozbawienia wolności na czas powyżej 7 dni działaczy opozycyjnych w grudniu 1981 r. na terenie Warszawy i byłego województwa warszawskiego na podstawie decyzji o ich internowaniu (sygn. S 28.2005.Zk).

W przebiegu postępowania ustalono, że na terenie Warszawy oraz byłego województwa warszawskiego w okresie od 12 grudnia 1981 r. do 24 grudnia 1982 r. zostało internowanych ponad 800 osób. W czasie dotychczas przeprowadzonych czynności przesłuchano ponad 440 osób. Spośród przesłuchanych osób około 200 osób zostało internowanych w dniu 12 bądź
13 grudnia 1981 r. Ponadto w toku czynności na bieżąco są poddawane oględzinom materiały archiwalne dotyczące szczegółów przygotowywania do wprowadzenia stanu wojennego, począwszy od sierpnia 1980 r., a następnie samego jego wprowadzenia w grudniu 1981 r.,
w ramach akcji „Lato 80”. Gromadzone są również i poddawane oględzinom materiały archiwalne dotyczące poszczególnych internowanych osób. Ponadto kontynuowane będą przesłuchania osób pokrzywdzonych, które dotychczas nie zostały przesłuchane oraz osób dla nich najbliższych w sytuacji zgonu osoby pokrzywdzonej.    

Długotrwałość prowadzonego postępowania spowodowana jest koniecznością przesłuchania dużej liczby osób pokrzywdzonych, ustalenia osób najbliższych w sytuacji zgonu pokrzywdzonych, bądź ustalenia aktualnego miejsca pobytu w sytuacji braku adresu w bazie PESEL oraz koniecznością przeprowadzenia oględzin obszernych materiałów archiwalnych. Ustalenie bowiem faktycznego okresu pozbawienia wolności osób internowanych niejednokrotnie jest możliwe dopiero w czasie przesłuchania pokrzywdzonych, gdyż materiały archiwalne dotyczące poszczególnych osób często w tym zakresie są niepełne. Obecnie na etapie końcowym są czynności oględzin materiałów archiwalnych.

W związku z ustaleniami wynikającymi z opinii biegłego z zakresu badań pisma ręcznego i podpisów wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów b. Zastępcy Dyrektora Departamentu II MSW i wykonano czynności z jego udziałem. Ewentualne przedstawienie zarzutów kolejnym osobom będzie możliwe po uzyskaniu kolejnej opinii biegłego z zakresu badań pisma ręcznego i podpisów.   

2. Śledztwo w sprawie funkcjonowania w okresie od 28 listopada 1956 r. do 31 grudnia 1989 r. w strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie związku, w skład, którego wchodzili funkcjonariusze byłej Służby Bezpieczeństwa, kierowanego przez osoby zajmujące najwyższe stanowiska państwowe, który miał na celu dokonywanie przestępstw, a w szczególności zabójstw osób – działaczy opozycji politycznej i duchowieństwa (sygn. S 17.2006.Zk).

Materiałem uzasadniającym wszczęcie tego postępowania były w szczególności ustalenia tzw. Komisji Nadzwyczajnej posła Rokity ds. Zbadania Działalności MSW. Początkowo śledztwo zakresem swoim obejmowało 46 wątków, które dotyczyły m.in. kierowania zabójstwem księdza Jerzego Popiełuszki przez osoby, które zajmowały wyższe stanowiska w hierarchii partyjno-państwowej począwszy od generałów Władysława C., wiceministra spraw wewnętrznych i Zenona P., dyrektora Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, zabójstw księży Stefana N. i Stanisława S., śmierci księdza Sylwestra Z., śmierci niespełna siedemnastoletniego działacza opozycji - Emila B., narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu albo utraty życia Anny W., represji wobec pielgrzymów na Jasną Górę, kierowania stworzeniem fałszywych dowodów przeciwko ks. Jerzemu Popiełuszce przez Grzegorza P. i podległych mu funkcjonariuszy SB MSW, którzy włamali się w grudniu 1983 r., do mieszkania księdza w Warszawie, przy ul. Chłodnej 15, lok. 1321 i pozostawili w nim amunicję, materiały wybuchowe, ulotki i wydawnictwa o tzw. treści „lżącej i poniżającej naczelne organy PRL oraz nawołujących do wystąpień antypaństwowych”. Śledztwem objęto nie tylko czyny skierowane przeciwko życiu i zdrowiu, ale również poważniejsze przestępstwa przeciwko mieniu, takie jak podpalenie samochodu abpa Henryka G. oraz próby podpalenia plebanii w Podkowie Leśnej i w Zbroszy Dużej. Zebrany podczas śledztw prowadzonych w latach osiemdziesiątych, materiał dowodowy wzbogacany został o nowe dokumenty pochodzące głównie z zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej oraz innych archiwów, m.in. Sejmu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Kurii Diecezjalnych, Ośrodka KARTA oraz Głównego Archiwum Policji czy archiwum Komendy Stołecznej Policji. W śledztwie zarządzane są liczne kwerendy archiwalne, oględzinom poddawane są setki jednostek materiałów archiwalnych oraz przesłuchiwani są kolejni świadkowie. Podjęte czynności zmierzają do szczegółowego odtworzenia przebiegu zdarzeń, uzupełnienia dotychczasowych ustaleń i wykrycia sprawców przestępstw.

W dniu 27 lutego 2014 r. prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie, w oparciu o materiały wyłączone ze śledztwa w sprawie związku przestępczego działającego w strukturach MSW, skierował do Sądu Okręgowego w Radomiu akt oskarżenia przeciwko Tadeuszowi G., Markowi Januszowi K. - funkcjonariuszom Wydziału III Departamentu III A MSW oraz Wiesławowi Andrzejowi S. - funkcjonariuszowi Wydziału IIIA KWMO w Radomiu. Oskarżonym zarzucono popełnienie w okresie w okresie od 19 – 21 października 1981 r. w Radomiu zbrodni komunistycznej i zbrodni przeciwko ludzkości polegającej na przekroczeniu uprawnień służbowych w związku opracowaniem i wdrożeniem kombinacji operacyjnej zmierzającej bezpośrednio do podstępnego podania działaczce NSZZ „Solidarność”, Annie Walentynowicz środka farmakologicznego o nazwie „Furosemidum” za pośrednictwem tajnego współpracownika posługującego się pseudonimem „Karol” w celu, co najmniej ograniczenia możliwości poruszania się przez wymienioną i uniemożliwienia jej odbywania spotkań z załogami zakładów pracy, przez co działali na szkodę interesu prywatnego Anny Walentynowicz usiłując tym samym narazić ją na bezpośrednie niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu albo utraty życia. Oskarżonym zarzucono nadto popełnienie przestępstwa wzięcia udziału w związku mającym na celu popełnienie przestępstwa.

W dniu 30 czerwca 2014 r., w oparciu o materiały wyłączone ze śledztwa w sprawie o sygn. S 17.2006.Zk przesłano do Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie akt oskarżenia przeciwko płk w st. spocz. Stanisławowi W., byłemu szefowi Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w Rzeszowie. Oskarżonemu zarzucono popełnienie w okresie od 27 marca 1982 r. do 3 kwietnia 1982 r. w Rzeszowie zbrodni komunistycznej bezprawnego pozbawienia wolności ze szczególnym udręczeniem oraz narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwa ciężkiego uszczerbku na zdrowiu albo utraty życia Mieczysława R, podejrzanego o kolportaż ulotek w katedrze w Przemyślu.

Na podstawie wydanego w dniu 6 marca 2017 r. przez Dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Z-cę Prokuratora Generalnego Zarządzenia nr 5/17,  z niniejszego śledztwa wyłączono do odrębnego postępowania i przekazano Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku, do dalszego prowadzenia materiały w zakresie dotyczącym:

- kierowania uprowadzeniem i zabójstwem ks. Jerzego Popiełuszki w październiku 1984 r.,

- zabójstwa księdza Leona Błaszczaka w nocy z 26/27 grudnia 1982 r. w Cielętnikach,

- zabójstwa księdza Sylwestra Zycha w nocy z 10 na 11 lipca 1989 r. w Krynicy Morskiej oraz dotyczącym rozboju dokonanego na osobie ks. Sylwestra Zycha w marcu 1989 r. w Warszawie,

- zabójstwa w dniu 29/30 stycznia 1989 r. w Białymstoku – Dojlidach ks. Stanisława Suchowolca,

- zabójstwa księdza Stefana Niedzielaka w nocy z 20 na 21 stycznia 1989 r. w Warszawie.

Po przekazaniu wyłączonych do odrębnego postępowania materiałów do OKŚZpNP w Gdańsku, z liczącego 41 wątków postępowania w OKŚZpNP w Warszawie, 40 wątków zostało zakończonych na wcześniejszym etapie. Umorzono sprawę przeciwko: Janowi T., Janowi. D. i Wiesławowi S. podejrzanym o przekroczenie uprawnień i prowadzenie działań dezintegracyjnych w 1978 r. przeciwko pielgrzymom oraz przeciwko: Mieczysławowi Ch., Adamowi A. oraz Janowi F. podejrzanym o prowadzenie działań nękających wobec ks. Jerzego Popiełuszki w toku prowadzonego przeciwko niemu śledztwa. Zakończono również wątki w sprawie uprowadzenia i oblania żrącą cieczą Janusza K., usiłowania zabójstwa poprzez spowodowanie wypadku samochodowego ks. Henryka J., podpalenia samochodu abpa Henryka G., napadów rabunkowych na plebanie w Matczynie i Kazimierzówce, usiłowania podpalenia plebanii w Zbroszy Dużej i w Podkowie Leśnej, domniemanego planowania pozbawienia życia Jacka K., Jerzego K. i innych działaczy opozycji, podpalenia mieszkania Jerzego J., zabójstwa Anieli P. i Małgorzaty T.- G., śmierci Jana. S- działacza związkowego z Gdańska, śmierci Emila B. oraz wydano postanowienie o wyłączeniu do odrębnego postępowania materiałów przeciwko funkcjonariuszom SB, którzy znęcali się nad działaczem NSZZ Solidarność Kazimierzem M, czego następstwem była jego samobójcza śmierć.

Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2019 r. w całość zakończono śledztwo w sprawie. Przy czym opisany w postanowieniu o wszczęciu śledztwa czyn objęty zakresem prowadzonego postępowania, został podzielony w postanowieniu o umorzeniu śledztwa na dwa czyny, które zostały poddane odrębnej ocenie prawnej, jako autonomiczne sprawy. Pierwsza dot. dokonanych, w okresie od 28 listopada 1956 r. do 31 grudnia 1989 r., przez funkcjonariuszy komunistycznych zatrudnionych w strukturach Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie oraz zajmujących w tym resorcie najwyższe stanowiska kierownicze, przekroczeń uprawnień i zorganizowania w strukturach Departamentu IV MSW Samodzielnej Grupy „D”, przekształconej następnie w Wydział VI, IV i III Departamentu IV MSW oraz powołania Wydziału III Biura Studiów MSW oraz zlecania funkcjonariuszom wykonującym zadania w innych strukturach organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa, bezprawnych działań o charakterze dezintegracyjnym i dezinformacyjnym polegających, w szczególności na: prowadzeniu zaplanowanych zadań operacyjnych zmierzających do oddziaływania poprzez tajnych współpracowników i inne źródła informacji na działalność Kościoła katolickiego, zgromadzeń zakonnych i innych stowarzyszeń i instytucji związanych z Kościołem katolickim oraz NSZZ „Solidarność”, celem wykształcenia korzystnych dla SB postaw i przeobrażeń w formach działania i strukturach tych instytucji; organizowaniu działań dezintegracyjnych zmierzających do obniżenia autorytetu Kościoła katolickiego, NSZZ „Solidarność”, osłabienia wewnętrznej spoistości i sprawności funkcjonowania tych instytucji oraz skłócenia ich członków, a także duchowieństwa z wiernymi; organizowaniu akcji zniesławiania poszczególnych duchownych, jak również akcji mających na celu osłabienie ruchu pielgrzymkowego i zniesławianie uczestników pieszych pielgrzymek na Jasną Górę wśród osób ich goszczących i organizatorów pielgrzymek; pisaniu skarg do organów administracji lub duchownych kierujących administracją kościelną w formie anonimów lub inspirowaniu tajnych współpracowników do pisania wspomnianych skarg i anonimów na duchownych, których działalność publiczna negatywnie była oceniana przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa; finansowaniu z funduszu operacyjnego, redakcji, wydawania i przesyłania duchownym czasopism „Ancora”, „Nasza Droga”, „Samoobrona Wiary”, „Forum Katolików”, których treści miały przyczynić się do wywołania korzystnych dla władz podziałów wśród księży i wiernych Kościoła katolickiego; podejmowaniu działań na rzecz zmniejszenia napływu kandydatów do stanu duchownego, wystąpień alumnów z seminariów oraz księży ze stanu duchownego; przeciwdziałaniu planom budownictwa sakralnego; wpływaniu metodami operacyjnymi, poprzez funkcjonariuszy zatrudnionych na etatach niejawnych w Urzędzie ds. Wyznań na działalność Kościoła katolickiego; bezprawnych działaniach operacyjnych mających charakter rozpracowania i inwigilacji, połączonych z bezprawnym otwieraniem zamkniętych pism, przyłączaniem się do przewodów służących do podawania wiadomości oraz uzyskiwania wiadomości z wykorzystaniem środków telekomunikacyjnych podstępnie instalowanych w pomieszczeniach instytucji kościelnych i związkowych, podrabianiu dokumentów w celu użycia ich za autentyczne, narażaniu na niebezpieczeństwo rozstroju zdrowia lub utraty życia, co było działaniem na szkodę interesu prywatnego duchownych i wyznawców Kościoła katolickiego oraz interesu Kościoła katolickiego jego instytucji oraz interesów NSZZ „Solidarność” i jego członków, w celu narażenia ich na utratę zaufania potrzebnego do prowadzenia działalności religijnej i społecznej oraz ograniczaniem ich praw ze względu na przynależność wyznaniową, co stanowi zbrodnię komunistyczną w postaci represji oraz naruszania praw człowieka przez funkcjonariuszy publicznych wobec osób i grup osób z powodu przynależności do określonej grupy religijnej i politycznej. Śledztwo w przedstawionym powyżej zakresie zostało umorzone wobec stwierdzenia przedawnienia karalności czynu.

Druga sprawa obejmowała funkcjonowanie w okresie od 28 listopada 1956 r. do 31 grudnia 1989 r. w strukturach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie związku, w skład, którego wchodzili funkcjonariusze byłej Służby Bezpieczeństwa, kierowanego przez osoby zajmujące najwyższe stanowiska państwowe, który miał na celu dokonywanie przestępstw, a w szczególności zabójstw osób – działaczy opozycji politycznej i duchowieństwa. Śledztwo w tej części zostało umorzone wobec stwierdzenia braku znamion czynu zabronionego.

3. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej popełnionej w Wołominie przez funkcjonariuszy NKWD w latach 1944 – 1945 polegającej na aresztowaniu i wywiezieniu mieszkańców Wołomina i okolic do obozów w ZSRR (sygn. S 26.2016.Zk).

Postępowanie o sygn. akt S 26.2016.Zk toczy się w sprawie zbrodni komunistycznej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości, polegającej na nadużyciu władzy
i przekroczeniu w latach od 1944 r. do 1945 r. w Wołominie uprawnień przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego NKWD, którzy działając w strukturach systemu państwa totalitarnego posługującego się na wielką skalę terrorem dla realizacji celów politycznych i społecznych dokonywali bezprawnego pozbawienia wolności mieszkańców Wołomina, i poprzez wydawanie wyroków skazujących w/w osoby na kary długotrwałego pozbawienia wolności i kary śmierci, doprowadzali następnie do wykonywania w/w kar i ich odbywania na Syberii, co było przejawem represji wobec osób uznawanych za przeciwników panującego wówczas w Polsce systemu społeczno – politycznego, tj. o czyn z art. 248 § 2 k.k. z 1932 r.  w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3  Ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1575). 

W czasie trwania śledztwa zgromadzono materiały dotyczące nadużycia władzy i przekroczenia w latach od 1944 r. do 1945 r. w Wołominie uprawnień przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego NKWD wobec osób uznawanych za przeciwników panującego wówczas w Polsce systemu społeczno – politycznego. W wyniku działań NKWD w Wołominie wiele osób - mieszkańców Wołomina, zostało bezprawnie pozbawionych wolności.  Wydano wobec nich wyroki skazujące na kary długotrwałego pozbawienia wolności i kary śmierci.  Doprowadzono następnie do wykonywania w/w kar i ich odbywania na Syberii.

W toku prowadzonego postępowania zgromadzono materiał dowodowy w postaci zeznań świadków, zgromadzono dokumenty archiwalne udostępnione poprzez Biuro Udostępniania
i Archiwizacji Dokumentów IPN - obecnie Archiwum IPN, Centralne Archiwum Wojskowe, Ośrodek Karta, Archiwum Akt Nowych, zaangażowano w działania Historyka Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie. W chwili obecnej  przesłuchiwane są w charakterze świadków na okoliczności sprawy osoby pokrzywdzone, którym przysługują uprawnienia na mocy art. 52 k.p.k., gromadzone są dokumenty dotyczące osób bezpośrednio pokrzywdzonych czynem. Oczekuje się także na uzyskanie tłumaczenia dokumentów dotyczących osób bezpośrednio pokrzywdzonych. Wskazane materiały sporządzone w języku rosyjskim zostały uzyskane z Centralnego Archiwum Wojskowego. Dokumenty w chwili obecnej podlegają tłumaczeniu przez biegłą tłumacz przysięgłą języka rosyjskiego. Po uzyskaniu przetłumaczonych materiałów podlegać one będą analizie przez prokuratora.

W chwili obecnej zostały zakończone czynności przesłuchania ujawnionych pokrzywdzonych w śledztwie sygn. S 26.2016.Zk. Będą one kontynuowane w przypadku pojawienia się nowych informacji lub danych o osobach pokrzywdzonych. Nadal poszukiwane są osoby mogące dostarczyć informacji istotnych dla śledztwa jako świadkowie.

W toku trwania śledztwa sygn. S 26.2016.Zk prokurator zakończył czasochłonną analizę materiałów - akt osób pokrzywdzonych - uzyskanych z Centralnego Archiwum Wojskowego, które zostały poddane tłumaczeniu przez biegłą tłumacz języka rosyjskiego. 

Po przeprowadzeniu analizy akt archiwalnych, wystąpiono z wnioskami o kwerendy do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie oraz do Wojskowego Biura Historycznego Centralnego Archiwum Wojskowego, celem ustalenia informacji dotyczących funkcjonariuszy NKWD i Smiersz w Wołominie oraz funkcjonariuszy Obozu w Borowiczach, których dane pojawiły się w materiałach.

Dalsze czynności w śledztwie będą determinowane realizacją kwerend przez archiwa. 

W toku śledztwa oczekuje się ponadto na uzyskanie z Sądu Okręgowego w Warszawie Wydziału VIII Karnego akt spraw odszkodowawczych (lub innych pozostających w związku z pozbawieniem pokrzywdzonych wolności i ich pobytem w obozie) zainicjowanych przez pokrzywdzonych lub osoby dla nich najbliższe. Po uzyskaniu akt, niezbędne będzie systematyczne zapoznanie się z uzyskanymi aktami. 

Śledztwo sygn. S 26.2016.Zk ma rozbudowany charakter z uwagi na dużą ilość osób bezpośrednio pokrzywdzonych czynem oraz realizowaniem kwerend przez archiwa. 

 

Zbrodnie nazistowskie

1. Śledztwo w sprawie zabójstw popełnionych w okresie od 6 sierpnia 1944 r. do października 1944 r. w obozie przejściowym w Pruszkowie - Dulag 121 na ludności cywilnej, wysiedlonej z Warszawy przez funkcjonariuszy niemieckich władz okupacyjnych  tj. czynów z artykułu 1 punkt 1 Dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 roku o wymiarze kary dla faszystowsko – hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (sygn. S 17.2009.Zn).

Śledztwo to jest kontynuacją postępowania przygotowawczego prowadzonego w latach 70 –tych, przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Warszawie. Durchgangslager 121 /potocznie nazywany Dulag 121/ to obóz przejściowy utworzony w Pruszkowie k. Warszawy na 50 hektarowym terenie warsztatów kolejowych przy ulicy 3 – go Maja. Za datę jego utworzenia przyjmuje się dzień 6 sierpnia 1944 r. Przez pierwsze 5 dni obozem kierowały pruszkowskie władze okupacyjne – kierownik niemieckiego urzędu pracy i miejscowa żandarmeria. Od dnia 12 sierpnia 1944 r. władzę nad obozem przejął Wehrmacht. Na terenie obozu było 9 hal. Nie przystosowano ich w jakikolwiek sposób do przyjęcia dużej liczby osób. Warunki bytowe i sanitarne były tragiczne. Ludzie spali na ubitej ziemi. Niewystarczające były racje żywnościowe, ludzie głodowali.

Pierwszy transport przybył do obozu w dniu 6 sierpnia 1944 r. Do obozu ludzi przyprowadzano pieszo lub przywożono pociągami. Zanim przybył do obozu pierwszy transport więźniów, dzięki pomocy Rady Głównej Opiekuńczej /RGO/, na czele, której stał ksiądz Edward Tyszka i miejscowej ludności zdołano zgromadzić, w niewystarczającej dla wszystkich ilości,  rzeczy potrzebne dla osadzonych: naczynia, koce, pościel itp.

Obóz w Pruszkowie był typowym obozem przejściowym. Osadzone tam osoby przebywały w nim najczęściej od kilku do kilkunastu - kilkudziesięciu dni. Ludzi młodych i zdrowych wywożono następnie na roboty do Rzeszy, ludzi chorych, starych lub matki z dziećmi wywożono do Generalnego Gubernatorstwa. Część osób wywieziono do obozów koncentracyjnych. Dzięki pomocy polskiego personelu medycznego, który wystawiał fałszywe zaświadczenia wielu osobom udało się legalnie bądź nielegalnie opuścić obóz.

Ocenia się, że przez obóz przejściowy w Pruszkowie przeszło około 650 000 ludzi.

Na obecnym etapie śledztwa S 17.2009.Zn trwają przesłuchania osób pokrzywdzonych, które były osadzone w obozie w Pruszkowie, a także przesłuchania osób najbliższych dla zmarłych więźniów obozu. Podejmowane są także czynności zmierzające do ujawnienia dokumentacji archiwalnej, związanej z funkcjonowaniem obozu oraz czynności zmierzające do ustalenia kolejnych pokrzywdzonych lub ich najbliższych krewnych celem przesłuchania ich w charakterze świadków.

 

 

do góry