Nawigacja

Oddziałowa Komisja w Warszawie (stan na sierpień 2021 r.)

Śledztwa w toku

Zbrodnie komunistyczne

1. Śledztwo w sprawie bezprawnego pozbawienia wolności na czas powyżej 7 dni działaczy opozycyjnych w grudniu 1981 r. na terenie Warszawy i byłego województwa warszawskiego na podstawie decyzji o ich internowaniu (sygn. S 28.2005.Zk).

W przebiegu postępowania ustalono, że na terenie Warszawy oraz byłego województwa warszawskiego w okresie od 12 grudnia 1981 r. do 24 grudnia 1982 r. zostało internowanych ponad 800 osób. W czasie dotychczas przeprowadzonych czynności przesłuchano około 500 osób. Spośród przesłuchanych osób około 200 osób zostało internowanych w dniu 12 bądź 13 grudnia 1981 r. Ponadto w toku czynności na bieżąco są poddawane oględzinom materiały archiwalne dotyczące szczegółów przygotowywania do wprowadzenia stanu wojennego, począwszy od sierpnia 1980 r., a następnie samego jego wprowadzenia w grudniu 1981 r., w ramach akcji „Lato 80”. Gromadzone są również i poddawane oględzinom materiały archiwalne dotyczące poszczególnych internowanych osób. Ponadto kontynuowane będą przesłuchania osób pokrzywdzonych, które dotychczas nie zostały przesłuchane oraz osób dla nich najbliższych w sytuacji zgonu osoby pokrzywdzonej.    

Długotrwałość prowadzonego postępowania spowodowana jest koniecznością przesłuchania dużej liczby osób pokrzywdzonych, ustalenia osób najbliższych w sytuacji zgonu pokrzywdzonych, bądź ustalenia aktualnego miejsca pobytu w sytuacji braku adresu w bazie PESEL oraz koniecznością przeprowadzenia oględzin obszernych materiałów archiwalnych. Ustalenie bowiem faktycznego okresu pozbawienia wolności osób internowanych niejednokrotnie jest możliwe dopiero w czasie przesłuchania pokrzywdzonych, gdyż materiały archiwalne dotyczące poszczególnych osób często w tym zakresie są niepełne.
W przypadku części osób internowanych nie zachowały się materiały operacyjne związane z typowaniem tych osób do internowana, bądź materiały te znajdują się w teczkach z rozpracowania tych osób, bądź środowisk w których prowadziły działalność opozycyjną. Przesłuchano w charakterze świadków członków Sztabu „Lato-80” Komendy Stołecznej MO.

W związku z ustaleniami wynikającymi z kolejnych opinii biegłego z zakresu badań pisma ręcznego i podpisów dotychczas wydano postanowienia o przedstawieniu zarzutów b. Zastępcy Dyrektora Departamentu II MSW, b. Zastępcy Dyrektora Departamentu V MSW oraz b. Zastępcy Komendanta Stołecznego Milicji Obywatelskiej ds. Służby Bezpieczeństwa i wykonano czynności z ich udziałem oraz wydano postanowienia o przedstawieniu zarzutów b. Dyrektorowi Departamentu V MSW, b. Zastępcy Dyrektora Departamentu IV MSW z którymi czynności związane z ogłoszeniem postanowień o przedstawieniu zarzutów nie zostały wykonane z uwagi na stan zdrowia.

2. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznych popełnionych przez funkcjonariuszy NKWD, w latach 1944 – 1945, polegających na bezprawnym pozbawieniu wolności mieszkańców Wołomina i okolic, na terenie ZSRR (sygn. S 26.2016.Zk).

Postępowanie toczy się w sprawie zbrodni komunistycznych, stanowiących jednocześnie zbrodnie przeciwko ludzkości, polegających na nadużyciu władzy i przekroczeniu uprawnień, w latach 1944 – 1945, przez funkcjonariuszy NKWD, którzy działając w strukturach systemu państwa totalitarnego, posługującego się na wielką skalę terrorem dla realizacji celów politycznych i społecznych, dokonywali bezprawnego pozbawienia wolności mieszkańców Wołomina i okolic, co było przejawem represji wobec osób uznawanych za przeciwników panującego wówczas w Polsce systemu społeczno – politycznego, tj. czynu z art. 248 § 2 kk z 1932 r. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3  ustawy z dnia 18 grudnia 1998r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W wyniku działań NKWD, wiele osób - mieszkańców Wołomina i okolic – członków AK lub podejrzewanych o przynależność do AK, zostało bezprawnie pozbawionych wolności, najpierw na terenie Polski, a następnie na terenie ZSRR, m. in. w obozie nr 270 w Borowiczach / Borowiczi /. W śledztwie zgromadzono bogaty materiał archiwalny z Archiwum IPN, Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowego w Warszawie, Wojskowego Biura Historycznego, Ośrodka „Karta”, z archiwów sądów powszechnych. Ustalane są osoby pokrzywdzone – byli więźniowie obozów na terenie ZSRR. Gromadzone są protokoły ich przesłuchań, a także przesłuchiwane są osoby najbliższe dla zmarłych więźniów obozów. Ustalane są personalia funkcjonariuszy NKWD, którzy podejmowali czynności wobec osób aresztowanych i uwięzionych w obozach na terenie ZSRR.

W śledztwie wykorzystano informacje zawarte w książce Ireneusza Cabana pt. „Polacy Internowani w ZSRR w latach 1944 – 1947„, Wydawnictwo Lubelskie, rok wydania 1990, książce Jana Dzieduszyckiego „Trzy stracone lata”, Wydawnictwo Lubelskie, rok wydania 1989 oraz „Księdze Borowiczan”, Gdynia 1992.

3. Śledztwo w sprawie bezprawnego pozbawienia wolności Zygmunta T, Jana W. i Wincentego Ł. (sygn. S 133.2020.Zk).

Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie wszczął z urzędu śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej, wypełniającej jednocześnie znamiona zbrodni przeciwko ludzkości popełnionej przez prokuratorów Wojskowej Prokuratury Rejonowej w Warszawie, polegającej na bezprawnym pozbawieniu wolności w 1946 r. Zygmunta T., Jana W. i Wincentego Ł. w związku z zarzuconą im działalnością antypaństwową w postaci pomocy, jakiej udzielili członkom Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” przenosząc i nielegalnie przechowując broń organizacyjną.

Analiza akt historycznych pozwoliła na ustalenie, że pomimo upływu 48 godzinnego okresu zatrzymania prokurator WPR w Warszawie kpt. Roman O. postanowieniem z dnia 8 lipca 1946 r. zastosował tymczasowe aresztowanie z terminem do dnia 8 sierpnia 1946 r. wobec zatrzymanego w dniu 25 kwietnia 1946 r. Zygmunta T., postanowieniami z dnia 6 lipca 1946 r. zastosował tymczasowe aresztowanie z terminem do dnia 6 sierpnia 1946r wobec Jana Woźniaka zatrzymanego w dniu 28 kwietnia 1946 r. i wobec Wincentego Ł. zatrzymanego w dniu 29 kwietnia 1946 r. Następnie po zakończonym w dniu 22 sierpnia 1946 r. śledztwie, postanowieniem z dnia 12 grudnia 1946 r. zatwierdził sporządzony w dniu 15 listopada 1946 r.  akt oskarżenia. W dniu 20 grudnia 1946 r. Wojskowy Prokurator Rejonowy w Warszawie skierował akt oskarżenia do Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie i przekazał podejrzanych Zygmunta T, Jana W. i Wincentego Ł. do dyspozycji sądu. Opisane zachowanie prokuratorów zakwalifikowano z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 189 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z  art. 2 ust. 1 i art. 3 Ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2018r. poz. 1882). W toku śledztwa badany jest też wątek dotyczący stosowania przez funkcjonariuszy PUBP w Przasnyszu przemocy fizycznej i psychicznej wobec pozbawionych wolności pokrzywdzonych.

 

Zbrodnie nazistowskie

1. Śledztwo w sprawie zabójstw popełnionych w okresie od 6 sierpnia 1944 r. do października 1944 r. w obozie przejściowym w Pruszkowie - Dulag 121 na ludności cywilnej, wysiedlonej z Warszawy przez funkcjonariuszy niemieckich władz okupacyjnych, tj. czynów z artykułu 1 punkt 1 Dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 roku o wymiarze kary dla faszystowsko – hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (sygn. S 17.2009.Zn).

Śledztwo to jest kontynuacją postępowania przygotowawczego prowadzonego w latach 70 przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Warszawie. Durchgangslager 121 / potocznie nazywany Dulag 121 / to obóz przejściowy utworzony w Pruszkowie k. Warszawy na 50 hektarowym terenie warsztatów kolejowych przy ulicy 3 – go Maja. Za datę jego utworzenia przyjmuje się dzień 6 sierpnia 1944r. Przez pierwsze 5 dni obozem kierowały pruszkowskie władze okupacyjne – kierownik niemieckiego urzędu pracy i miejscowa żandarmeria. Od dnia 12 sierpnia 1944r. władzę nad obozem przejął Wehrmacht. Na terenie obozu było 9 hal. Nie przystosowano ich w jakikolwiek sposób do przyjęcia dużej liczby osób. Warunki bytowe i sanitarne były tragiczne. Ludzie spali na ubitej ziemi.

Pierwszy transport przybył do obozu w dniu 6 sierpnia 1944r. Do obozu ludzi przyprowadzano lub przywożono pociągami. Zanim przybył do obozu pierwszy transport więźniów, dzięki pomocy Rady Głównej Opiekuńczej / RGO /, na czele której stał ksiądz Edward Tyszka i miejscowej ludności zdołano zgromadzić, w niewystarczającej dla wszystkich ilości, rzeczy potrzebne dla osadzonych: naczynia, koce, pościel itp.

Wiele osób wysiedlanych w pośpiechu z mieszkań i domów nie zdołała bowiem nic zabrać z ich wyposażenia. Największy stan – około 75. 000 obóz osiągnął w dniu 1 i 2 września 1944r., po upadku Starówki. Od dnia 6 sierpnia 1944r. do połowy października 1944r., kiedy przeciętny stan obozu wynosił około 45. 000 osób, kuchnia mogła wydać tylko około 35. 000 porcji. Organizacją kuchni obozowej i wyżywieniem zajmowała się miejscowa Delegatura RGO. Wyżywienie składało się z 3 posiłków: rano i wieczorem ½ litra czarnej kawy i około 200 – 250 gramów razowego chleba, w południe ½ litra zupy. Wartość kaloryczna tych posiłków była bardzo mała. Personel kuchni nie był w stanie dotrzeć do wszystkich przebywających w obozie, a ponadto bardzo wiele osób nie mogło skorzystać z tej pomocy z powodu chociażby braku naczynia, do którego można by było wlać zupę lub kawę. Obóz w Pruszkowie był typowym obozem przejściowym. Osadzone tam osoby przebywały w nim najczęściej od kilku do kilkunastu - kilkudziesięciu dni. Ludzi młodych i zdrowych wywożono następnie na roboty do Rzeszy, ludzi chorych, starych lub matki z dziećmi wywożono do Generalnego Gubernatorstwa. Wywożono też ludzi do obozów koncentracyjnych. Dzięki pomocy polskiego personelu medycznego, który wystawiał fałszywe zaświadczenia wielu osobom udało się legalnie bądź nielegalnie opuścić obóz.

Ocenia się, że przez obóz przejściowy w Pruszkowie „przeszło” około 650. 000 ludzi. Informacji na temat obozu poszukiwano nie tylko w polskich archiwach, ale także w Centrali Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu, Bundesarchiv Militararchiv we Freiburgu, Bundesarchiv w Berlinie i Rosyjskim Państwowym Archiwum Wojskowym w Moskwie.

W śledztwie S 17. 2009. Zn trwają przesłuchania osób pokrzywdzonych, które były osadzone w obozie w Pruszkowie, a także przesłuchania osób najbliższych dla zmarłych więźniów obozu. Podejmowane są także czynności zmierzające do ujawnienia dokumentacji archiwalnej, związanej z funkcjonowaniem obozu. Wartościowe materiały w tym zakresie, stanowiące podstawę do dalszych czynności poszukiwawczych ujawniono w Archiwum Państwowym w Warszawie Oddział w Milanówku. W zespole byłego Sądu Grodzkiego w Warszawie odnaleziono bowiem akta o uznanie za zmarłych, na podstawie których dokonywane są ustalenia personaliów osób więzionych w obozie w Pruszkowie i ich najbliższych. W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono natomiast Ankiety Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce i Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Warszawie, zebrane w latach 1968 – 1972. Na ich podstawie wytypowano nazwiska 259 więźniów obozu w Pruszkowie.

2. Śledztwo w sprawie rozstrzelania w dniu 30 sierpnia 1940 r. w Sierpcu 40 Polaków - więźniów osadzonych wcześniej w niemieckim obozie w Działdowie (sygn. S 118.2020.Zn).

Śledztwo to jest kontynuowane na podstawie materiałów zebranych przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Warszawie. Egzekucja będąca przedmiotem prowadzonego postepowania miała charakter pokazowy a jej celem było zastraszenie Polaków przed dalszym oporem stawianym okupacyjnym władzom niemieckim. Wykonanie tej zbrodni zostało poprzedzone przekazaniem, dzień wcześniej przez megafony mieszkańcom Sierpca informacji o czasie i miejscu egzekucji. Następnego dnia na miejsce zbrodni zostali przewiezieni samochodami głównie mężczyźni, choć świadkowie wspominają również

o jednej kobiecie. Podczas egzekucji cześć z przeznaczonych do rozstrzelania osób podjęła ucieczkę i była zabijana przez asystujących egzekucji żandarmów w pościgu. W toku śledztwa ustalono, iż Kazimierz R. zbiegł i udało mu się uniknąć śmierci. Z relacji świadków oraz ujawnionych w Archiwum IPN dokumentów gestapo wynika, iż na stracenie przywieziono więźniów z niemieckiego obozu w Działdowie. Część z rozstrzelanych mężczyzn pochodziła z Baranowa, Przasnysza i jego okolic Przasnysza oraz Warszawy a byli to przede wszystkim przedstawiciele inteligencji i duchowieństwa. Na podstawie dokumentów wytworzonych przez gestapo ustalono, iż rodziny rozstrzelanych zostały powiadamiane o śmierci ich najbliższych z przyczyn fikcyjnych z zatajaniem, miejsca
i okoliczności egzekucji. Prokuratura przy Sądzie Krajowym w Gieβen, m.in. na podstawie przesłanych przez Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce w latach 70- tych ubiegłego wieku materiałów, uznała, iż osobą odpowiedzialną za tę zbrodnię jest Naczelnik Tajnej Policji Państwowej w Ciechanowie, radca rządowy Hartmut P. i aktem oskarżenia zarzucono mu wydanie bezprawnego polecenia przeprowadzenia egzekucji. Ze względu na śmierć Hartmuta P. w dn. 24.04.1978 r. sprawa została umorzona. Obecnie na podstawie analizy ujawnionych podczas kwerend materiałów ustalane są dane osób najbliższych dla ofiar niemieckich represji. 

3. Śledztwo polegająca na pozbawieniu życia w dniu 20 września 1939 r. w Chrzanowie obywateli polskich: Aleksandra C., Mariana L., Bolesława G., Jana P., Antoniego M. i Michała W. przez żołnierzy Wehrmachtu idących na rękę władzy państwa niemieckiego, tj. przest. z art. 1 pkt. 1 Dekretu z dn. 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko - hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego w zw. z art. 3 ustawy o IPN-KŚZpNP (sygn. S 142.2020.Zn).

W jego toku ustalano i przesłuchano w charakterze świadków osoby najbliższe dla pięciu zamordowanych (dla jednej z ofiar nie udało się ustalić żyjących członków rodziny), co pozwoliło na doprecyzowanie personaliów ofiar oraz ustalenie przebiegu zbrodni. Z poczynionych ustaleń wynika, że do rozstrzelania Aleksandra C. i pięciu innych mężczyzn doszło 20 września 1939 r. w Chrzanowie -  wówczas była to gromada Chrzanów gm. Blizne, obecnie Chrzanów przynależy do Warszawy. Mordu dokonano przy ul. Długiej koło budynku ówczesnej piekarni; tam też ciała zamordowanych wrzucono do dołu, który uprzednio musiały wykopać przyszłe ofiary. Sprawcami byli prawdopodobnie żołnierze Wehrmachtu (ujawniono też informację, że za zbrodnię odpowiadają funkcjonariusze SS), a motywem miał być odwet. Ciała zamordowanych po około 6 tygodniach zostały potajemnie wydobyte przez ich rodziny i pochowane w dniu 26 października 1939 r. na cmentarzu katolickim na Woli w Warszawie.

Z Zarządu Cmentarza Wolskiego w Warszawie uzyskano dokumentację archiwalną dotyczącą pochówku ofiar zbrodni, a z Archiwum IPN zapisy dot. zbrodni i ofiar z zasobu dawnej Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. Uzyskano również odpisy zupełne aktów zgonu pomordowanych z Wydziału Archiwalnych Ksiąg Stanu Cywilnego USC m.st. Warszawy. Obecnie trwa jeszcze oczekiwanie na wyniki kwerendy prowadzonej w  Archiwum Archidiecezjalnym w Warszawie odnośnie zapisów w księgach zmarłych z Parafii Św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Warszawie, która w 1939 r. zarządzała Cmentarzem Wolskim.

 

 

do góry