Nawigacja

Oddziałowa Komisja w Warszawie (stan na sierpień 2020 r.)

Śledztwa w toku

Zbrodnie komunistyczne

1. Śledztwo w sprawie bezprawnego pozbawienia wolności na czas powyżej 7 dni działaczy opozycyjnych w grudniu 1981 r. na terenie Warszawy i byłego województwa warszawskiego na podstawie decyzji o ich internowaniu (sygn. S 28.2005.Zk).

W przebiegu postępowania ustalono, że na terenie Warszawy oraz byłego województwa warszawskiego w okresie od 12 grudnia 1981 r. do 24 grudnia 1982 r. zostało internowanych ponad 800 osób. W czasie dotychczas przeprowadzonych czynności przesłuchano ponad 440 osób. Spośród przesłuchanych osób około 200 osób zostało internowanych w dniu 12 bądź
13 grudnia 1981 r. Ponadto w toku czynności na bieżąco są poddawane oględzinom materiały archiwalne dotyczące szczegółów przygotowywania do wprowadzenia stanu wojennego, począwszy od sierpnia 1980 r., a następnie samego jego wprowadzenia w grudniu 1981 r.,
w ramach akcji „Lato 80”. Gromadzone są również i poddawane oględzinom materiały archiwalne dotyczące poszczególnych internowanych osób. Ponadto kontynuowane będą przesłuchania osób pokrzywdzonych, które dotychczas nie zostały przesłuchane oraz osób dla nich najbliższych w sytuacji zgonu osoby pokrzywdzonej.    

Długotrwałość prowadzonego postępowania spowodowana jest koniecznością przesłuchania dużej liczby osób pokrzywdzonych, ustalenia osób najbliższych w sytuacji zgonu pokrzywdzonych, bądź ustalenia aktualnego miejsca pobytu w sytuacji braku adresu w bazie PESEL oraz koniecznością przeprowadzenia oględzin obszernych materiałów archiwalnych. Ustalenie bowiem faktycznego okresu pozbawienia wolności osób internowanych niejednokrotnie jest możliwe dopiero w czasie przesłuchania pokrzywdzonych, gdyż materiały archiwalne dotyczące poszczególnych osób często w tym zakresie są niepełne. Obecnie na etapie końcowym są czynności oględzin materiałów archiwalnych.

W związku z ustaleniami wynikającymi z kolejnych opinii biegłego z zakresu badań pisma ręcznego i podpisów dotychczas wydano postanowienia o przedstawieniu zarzutów b. Zastępcy Dyrektora Departamentu II MSW, b. Zastępcy Dyrektora Departamentu V MSW i wykonano czynności z ich udziałem oraz wydano postanowienia o przedstawieniu zarzutów b. Dyrektorowi Departamentu V MSW, b. Zastępcy Dyrektora Departamentu IV MSW. W dalszym toku śledztwa uzyskano kolejną opinię biegłego z zakresu badań pisma ręcznego i podpisów na podstawie której zostanie wydane postanowienie o przedstawieniu zarzutów b. Zastępcy Komendanta Stołecznego MO. Ponadto ustalono członków Sztabu „Lato-80” Komendy Stołecznej MO, którzy zostaną przesłuchani w charakterze świadków. 

 

2. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej popełnionej w Wołominie przez funkcjonariuszy NKWD w latach 1944 – 1945 polegającej na aresztowaniu i wywiezieniu mieszkańców Wołomina i okolic do obozów w ZSRR (sygn. S 26.2016.Zk).

Postępowanie o sygn. akt S 26.2016.Zk toczy się w sprawie zbrodni komunistycznej, stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości, polegającej na nadużyciu władzy i przekroczeniu w latach od 1944 r. do 1945 r. w Wołominie uprawnień przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego NKWD, którzy działając w strukturach systemu państwa totalitarnego posługującego się na wielką skalę terrorem dla realizacji celów politycznych i społecznych dokonywali bezprawnego pozbawienia wolności mieszkańców Wołomina, i poprzez wydawanie wyroków skazujących w/w osoby na kary długotrwałego pozbawienia wolności i kary śmierci, doprowadzali następnie do wykonywania w/w kar i ich odbywania na Syberii, co było przejawem represji wobec osób uznawanych za przeciwników panującego wówczas w Polsce systemu społeczno – politycznego, tj. o czyn z art. 248 § 2 k.k. z 1932 r.  w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3  Ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r., poz. 1882). W czasie trwania śledztwa zgromadzono materiały dotyczące nadużycia władzy i przekroczenia w latach od 1944 r. do 1945 r. w Wołominie uprawnień przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego NKWD wobec osób uznawanych za przeciwników panującego wówczas w Polsce systemu społeczno – politycznego. W wyniku działań NKWD w Wołominie wiele osób - mieszkańców Wołomina, zostało bezprawnie pozbawionych wolności.  Wydano wobec nich wyroki skazujące na kary długotrwałego pozbawienia wolności i kary śmierci.  Doprowadzono następnie do wykonywania w/w kar i ich odbywania na Syberii.W toku prowadzonego postępowania zgromadzono materiał dowodowy w postaci zeznań świadków, zgromadzono dokumenty archiwalne udostępnione poprzez Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN - obecnie Archiwum IPN, Centralne Archiwum Wojskowe, Ośrodek Karta, Archiwum Akt Nowych, zaangażowano w działania Historyka Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie. Stale pozyskiwane materiały archiwalne prowadzą do ujawnienia coraz to nowych osób pokrzywdzonych w sprawie. Dlatego też w przypadku pojawienia się nowych informacji lub danych o osobach pokrzywdzonych – będą realizowane przesłuchania ujawnionych osób pokrzywdzonych, którym przysługują uprawnienia na mocy art. 52 k.p.k.

Nadal poszukiwane są osoby mogące dostarczyć informacji istotnych dla śledztwa jako świadkowie. Zrealizowano kwerendy dotyczące tych funkcjonariuszy NKWD w Wołominie / Smiersz lub funkcjonariuszy Obozu Borowiczi ZSRR (w Borowiczach), których dane ujawniono w toku prowadzonego postępowania. Przeprowadzona kwerenda przez Historyka OKŚZpNP w Warszawie doprowadziła do ujawnienia w Centralnym Archiwum Wojskowym materiałów Wojskowej Komisji Archiwalnej dotyczących Obozu nr 270 w Borowiczach. Wobec dużej obszerności wskazanych materiałów archiwalnych zostały one poddane oględzinom z udziałem tłumacza przysięgłego języka rosyjskiego. Po uprzednim wyselekcjonowaniu najistotniejszych dla śledztwa dokumentów, zostały one przekazane tłumaczowi przysięgłemu języka rosyjskiego do tłumaczenia pisemnego.  Kolejne czynności w śledztwie będą także determinowane realizacją kwerend przez archiwa.  W dalszym toku śledztwa – po zgromadzeniu wszelkich niezbędnych informacji -  należy również wystąpić ze stosownym wnioskiem o międzynarodową pomoc prawną do Federacji Rosyjskiej: bezpośrednio do Rosyjskiego Państwowego Archiwum Wojskowego lub za pośrednictwem Federalnej Agencji Archiwalnej w zakresie poszukiwania dokumentów dotyczących funkcjonariuszy NKWD w Wołominie / Smiersz oraz funkcjonariuszy Obozu Borowiczi ZSRR. Podkreślić należy, iż śledztwo sygn. S 26.2016.Zk ma rozbudowany charakter z uwagi na dużą ilość osób bezpośrednio pokrzywdzonych czynem oraz realizowaniem kwerend przez archiwa. 

 

Zbrodnie nazistowskie

1. Śledztwo w sprawie zabójstw popełnionych w okresie od 6 sierpnia 1944 r. do października 1944 r. w obozie przejściowym w Pruszkowie - Dulag 121 na ludności cywilnej, wysiedlonej z Warszawy przez funkcjonariuszy niemieckich władz okupacyjnych  tj. czynów z artykułu 1 punkt 1 Dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 roku o wymiarze kary dla faszystowsko – hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (sygn. S 17.2009.Zn).

Śledztwo to jest kontynuacją postępowania przygotowawczego prowadzonego w latach 70 przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Warszawie.

Durchgangslager 121 / potocznie nazywany Dulag 121 / to obóz przejściowy utworzony w Pruszkowie k. Warszawy na 50 hektarowym terenie warsztatów kolejowych przy ulicy 3 – go Maja. Za datę jego utworzenia przyjmuje się dzień 6 sierpnia 1944r. Przez pierwsze 5 dni obozem kierowały pruszkowskie władze okupacyjne – kierownik niemieckiego urzędu pracy i miejscowa żandarmeria. Od dnia 12 sierpnia 1944r. władzę nad obozem przejął Wehrmacht. Na terenie obozu było 9 hal. Nie przystosowano ich w jakikolwiek sposób do przyjęcia dużej liczby osób. Warunki bytowe i sanitarne były tragiczne. Ludzie spali na ubitej ziemi.

Pierwszy transport przybył do obozu w dniu 6 sierpnia 1944r. Do obozu ludzi przyprowadzano lub przywożono pociągami. Zanim przybył do obozu pierwszy transport więźniów, dzięki pomocy Rady Głównej Opiekuńczej / RGO /, na czele której stał ksiądz Edward Tyszka i miejscowej ludności zdołano zgromadzić, w niewystarczającej dla wszystkich ilości, rzeczy potrzebne dla osadzonych: naczynia, koce, pościel itp.

Wiele osób wysiedlanych w pośpiechu z mieszkań i domów nie zdołała bowiem nic zabrać z ich wyposażenia.    

Największy stan – około 75. 000 obóz osiągnął w dniu 1 i 2 września 1944r., po upadku Starówki. Od dnia 6 sierpnia 1944r. do połowy października 1944r., kiedy przeciętny stan obozu wynosił około 45. 000 osób, kuchnia mogła wydać tylko około 35. 000 porcji. Organizacją kuchni obozowej i wyżywieniem zajmowała się miejscowa Delegatura RGO. Wyżywienie składało się z 3 posiłków: rano i wieczorem ½ litra czarnej kawy i około 200 – 250 gramów razowego chleba, w południe ½ litra zupy. Wartość kaloryczna tych posiłków była bardzo mała. Personel kuchni nie był w stanie dotrzeć do wszystkich przebywających w obozie, a ponadto bardzo wiele osób nie mogło skorzystać z tej pomocy z powodu chociażby braku naczynia, do którego można by było wlać zupę lub kawę.  

 Obóz w Pruszkowie był typowym obozem przejściowym. Osadzone tam osoby przebywały w nim najczęściej od kilku do kilkunastu - kilkudziesięciu dni. Ludzi młodych i zdrowych wywożono następnie na roboty do Rzeszy, ludzi chorych, starych lub matki z dziećmi wywożono do Generalnego Gubernatorstwa. Wywożono też ludzi do obozów koncentracyjnych. Dzięki pomocy polskiego personelu medycznego, który wystawiał fałszywe zaświadczenia wielu osobom udało się legalnie bądź nielegalnie opuścić obóz.

Ocenia się, że przez obóz przejściowy w Pruszkowie „przeszło” około 650. 000 ludzi.

Informacji na temat obozu poszukiwano nie tylko w polskich archiwach, ale także w Centrali Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Ludwigsburgu, Bundesarchiv Militararchiv we Freiburgu, Bundesarchiv w Berlinie i Rosyjskim Państwowym Archiwum Wojskowym w Moskwie.

W śledztwie S 17. 2009. Zn trwają przesłuchania osób pokrzywdzonych, które były osadzone w obozie w Pruszkowie, a także przesłuchania osób najbliższych dla zmarłych więźniów obozu. Podejmowane są także czynności zmierzające do ujawnienia dokumentacji archiwalnej, związanej z funkcjonowaniem obozu.

Wartościowe materiały w tym zakresie, stanowiące podstawę do dalszych czynności poszukiwawczych ujawniono w Archiwum Państwowym w Warszawie Oddział w Milanówku. W zespole byłego Sądu Grodzkiego w Warszawie odnaleziono bowiem akta o uznanie za zmarłych, na podstawie których dokonywane są ustalenia personaliów osób więzionych w obozie w Pruszkowie i ich najbliższych.

W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono natomiast Ankiety Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce i Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Warszawie, zebrane w latach 1968 – 1972. Na ich podstawie wytypowano nazwiska 259 więźniów obozu w Pruszkowie.

 

 

do góry