Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie

W piątek 30 czerwca 2023 r. w Warszawie odbyły się uroczystości w 80. rocznicę aresztowania dowódcy Armii Krajowej gen. dyw. Stefana Roweckiego „Grota”.

Upamiętnienie rozpoczęło się w miejscu aresztowania przy ul. Spiskiej na warszawskiej Ochocie. Tu w imieniu Instytutu Pamięci Narodowej kwiaty złożył Andrzej Kryński z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie

W południe uroczystości odbyły się pod pomnikiem gen. dyw. Stefana Roweckiego „Grota”. W tym miejscu Instytut reprezentował dr Tomasz Łabuszewski, dyrektor warszawskiego oddziału IPN.

Obchody zorganizował Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

***

30 czerwca 1943 r. Niemcy aresztowali gen. Stefana Roweckiego „Grota”, komendanta głównego AK, przebywającego wówczas w swoim mieszkaniu przy ul. Spiskiej w Warszawie. Po uwięzieniu został przewieziony do siedziby Gestapo przy al. Szucha, a następnie przetransportowany do Berlina, gdzie zaproponowano mu współpracę, której generał stanowczo odmówił.

***

Generał Stefan Rowecki „Grot” – twórca i dowódca Armii Krajowej, podziemnego wojska polskiego w okupowanym kraju, bez wątpienia najważniejsza osoba w hierarchii polskiej konspiracji, jedyny, który mógł powiedzieć o sobie: „Armia Krajowa to ja”.

Podobnie jak wielu wybitnych oficerów Wojska Polskiego walczył w Legionach Polskich. Był jednym z najmłodszych oficerów słynnej I Brygady pod komendą Józefa Piłsudskiego. Przeszedł cały szlak legionowych bitew – od ziem Królestwa Polskiego po Wołyń. W listopadzie 1918 r. wstąpił do odrodzonego WP i wziął udział w walce z najazdem bolszewickim.

Po zakończeniu zmagań o granice Rzeczypospolitej pozostał w czynnej służbie wojskowej – początkowo jako pracownik Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego i redaktor „Przeglądu Wojskowego”, następnie jako dowódca pułku piechoty w Lesznie, a później Brygady „Podole”, elitarnego Korpusu Ochrony Pogranicza. Bronił Polski we wrześniu 1939 r. przed agresją niemiecką, dowodząc Warszawską Brygadą Pancerno-Motorową.

Nie poddał się po przegranej kampanii, był zdecydowany kontynuować walkę w konspiracji wojskowej. W 1940 r. został jej dowódcą i był nim do chwili aresztowania go przez gestapo w 1943 r. Zginął z rąk Niemców po wybuchu powstania warszawskiego, lecz okoliczności jego śmierci nie są znane do dziś.

Jego aresztowanie i śmierć to najdotkliwsza strata, jaką Polskie Państwo Podziemne poniosło w czasie wojny.

Za udział w walce o niepodległość Polski w Legionach Polskich, w bojach o granice Rzeczypospolitej w latach 1918–1921, w obronie Polski przed agresją niemiecką we wrześniu 1939 r. oraz za dowództwo podziemnej Armii Krajowej generał Stefan Rowecki został odznaczony wieloma najwyższymi odznaczeniami polskimi, m.in. Krzyżem Virtuti Militari czwartej i piątej klasy, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych (dziewięciokrotnie), Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta, Złotym Krzyżem Zasługi.

Jego imię nosi most w Warszawie, ulice w wielu polskich miastach, jest również patronem licznych szkół. Pomnik generała, dowódcy podziemnej armii, znajduje się przy ul. Chopina w Warszawie.