Instytut Pamięci Narodowej - Warszawa

https://warszawa.ipn.gov.pl/waw/aktualnosci/205365,1939-Wrzesniowe-historie.html
26.02.2026, 16:25

1939. Wrześniowe historie

Dodatek prasowy na 85. rocznicę niemieckiego ataku na Polskę

30.08.2024

W numerze:

  • dr hab. Filip Musiał, Człowiek w kleszczach geopolityki

Wrzesień 1939 r. postrzegamy z perspektywy gry mocarstw – Niemiec i sowieckiej Rosji – realizujących swe imperialne plany, a także Polski usiłującej obronić swą niepodległość. A w cieniu tej wielkiej historii rozgrywały się indywidualne dramaty.

  • dr hab. Joanna Lubecka, „Wojna obronna” III Rzeszy

Wspomnienia niemieckich żołnierzy pokazują, jak ogromny wpływ na ich świadomość miała ówczesna propaganda.

  • dr Krzysztof Pięciak, Od Jasła do Sambora

3. Brygada Górska Strzelców do historii przeszła jako jedna z dwóch wielkich jednostek Wojska Polskiego, które przekroczyły granicę jako formacje nierozbite. Drugą, znacznie bardziej znaną, była zmotoryzowana 10. Brygada Kawalerii płk. Stanisława Maczka.

  • dr Tomasz Ceran, Wiktor Kaja – ofiara zbrodni pomorskiej 1939

W żadnym innym okupowanym regionie obywatele polscy niemieckiego pochodzenia nie odegrali tak dużej roli w eksterminacji polskich sąsiadów.

  • dr Anna Czocher, Wrześniowa matnia

„W chaosie ucieczki gubiły się rodziny. W rowach leżały połamane wózki dziecięce, byle jak sklejone taczki, rowery z powykręcanymi kołami. Przez tłum starały się przedrzeć oddziały wojska”.

  • dr Paweł Naleźniak, Harcerze w obronie Lwowa

W obronie Lwowa wzięło udział ponad 500 harcerzy. Co najmniej kilkunastu z nich poległo, wielu było rannych. Losy tych, którzy podjęli działalność konspiracyjną lub próbowali przedostać się na Zachód, potoczyły się dramatycznie. Zapełniali sowieckie i niemieckie więzienia, część zamordowano lub deportowano do łagrów.

  • dr Robert Spałek, Warszawa i jej prezydent w walce o przetrwanie

Przemówienia radiowe Stefana Starzyńskiego brzmiały jak głos autentycznego przywódcy walczącego kraju. Ton jego głosu mówił czasem o sytuacji w Warszawie więcej niż wypowiadane słowa.

  • dr Marzena Grosicka, Wojenne losy ludowców z Kielecczyzny

Wincenty Witos zaapelował do mieszkańców wsi o zachowanie postawy patriotycznej w obliczu zagrożenia kraju. Stwierdził: „Wolność Polski okupiona została ofiarą krwi i wolność ta musi być przez wszystkich, bez wyjątku, broniona!”.