English version
Głównym elementem wizyty było uroczyste otwarcie wystawy „Rzeczpospolita utracona”, które odbyło się 20 maja br. w Bibliotece im Iwana Franko w Symferopolu. W uroczystości udział wzięli m.in. przedstawiciele Oddziału IPN w Warszawie – prof. Jerzy Eisler (dyrektor Oddziału), dr Tomasz Łabuszewski (naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Warszawie, autor wystawy), Jacek Pawłowicz (kierownik Referatu Edukacji Historycznej OBEP IPN w Warszawie) i Marcin Łaszczyński (pracownik Referatu Edukacji Historycznej OBEP IPN w Warszawie) a także przedstawicie Konsulatu Generalnego RP w Sewastopolu: Wiesław Mazur (konsul generalny RP), Jan Zdanowski (konsul RP).
Podczas delegacji historycy z warszawskiego Oddziału IPN zaprezentowali wykłady dla Polaków mieszkających na Krymie.18 maja Jacek Pawłowicz w szkole prowadzonej przez Polski Ośrodek Kulturalno–Oświatowy im. A. Mickiewicza na Krymie wygłosił referat „Ochotnik do Auschwitz – Rotmistrz Witold Pilecki 1901–1948”, po którym odbyła się projekcja spektaklu Sceny Faktu w reżyserii Ryszarda Bugajskiego „Śmierć Rotmistrza Pileckiego”. Natomiast 20 maja w Bibliotece im. Iwana Franko w Symferopolu polscy mieszkańcy Krymu wysłuchali wykładu prof. Jerzego Eislera „Zimna wojna – Polska – Ukraina. Wspólny dramat, wspólna historia”.
Ważną częścią pobytu delegacji IPN na Krymie były spotkania z mieszkającymi tam Polakami. Przedstawiciele IPN odwiedzili m.in. Konsulat Generalny RP w Sewastopolu, Centrum Kultury Polskiej w Sewastopolu i Polski Ośrodek Kulturalno–Oświatowy im. A. Mickiewicza na Krymie, któremu przekazali wydane przez IPN publikacje.
***
Przygotowana na 65-lecie zakończenia wojny przez Oddział IPN w Warszawie wystawa „Rzeczpospolita utracona” jest podróżą po Rzeczypospolitej, której już nie ma. Zniknęła bezpowrotnie, nie w wyniku normalnego rozwoju cywilizacyjnego i naturalnych procesów społecznych, ale na skutek kataklizmu, jaki stał się udziałem po 1939 r. To podróż po sferze duchowej „okaleczonego narodu” – strat spowodowanych okrucieństwem wojny w skali dotychczas nieznanej, demoralizacji i zdziczenia wojną. To dojmujące doświadczenie niesprawiedliwości po II wojnie światowej, deprecjacji wartości, wielu pojęć stanowiących o jakości moralnej życia publicznego i społecznego. To podróż po nowym kanonie tradycji i kultury, negującym – oczywisty do niedawna – dorobek pokoleń. To świat obco brzmiących znaczeń, „wielu prawd”, na nowo pisanej historii. To także odkrywanie świadectw prawdziwych – pozwalających zachować nadzieję na zwyczajną uczciwość, szacunek, tolerancję, humanizm.
To podróż śladami nieistniejącego już społeczeństwa polskiego, bogatego wielokulturowością i wiekową tradycją. To historia zagłady dokonanej przez dwa totalitaryzmy: niemiecki i sowiecki. Zagłady realizowanej metodycznie wobec kolejnych społeczności (Żydów, Polaków, Romów, Białorusinów, Ukraińców), grup społecznych (inteligencji, wojskowych), nowych kategorii wrogów kreowanych przez nazizm i komunizm, wobec dzieci. To historia wypędzeń – utraty przez miliony obywateli Rzeczypospolitej swojego miejsca na ziemi, zerwania podstawowych więzi społecznych, dających pole do erozji tradycji, patriotyzmu, szacunku.
To wreszcie podróż śladami polskiej kultury materialnej skazanej przez obydwu okupantów na zniszczenie. Podróż po nieistniejących już muzeach i bibliotekach, po utraconych Kresach z ich wielowiekowym bogactwem świątyń (kościołów, synagog, cerkwi, kenes, molenn, meczetów) zamków, pałaców, cmentarzy – ostatnich świadków nieistniejących już społeczności. To podróż po świecie ziemiańskich dworów z ich kulturotwórczą tradycją – wystawionych na „łup rewolucji”. To pytanie o konsekwencje wszystkich wspomnianych strat dla nas. To podróż w głąb nas samych.