O rozliczeniach PRL-u. na kanwie rozważań o procesach za „Błędy i wypaczenia" dyskutowano w miniony czwartek 21 listopada 2013 r. w Centrum Edukacyjnym IPN Przystanek Historia. Do debaty zorganizowanej przez Oddziałowe biuro Edukacji Publicznej IPN w Warszawie w ramach dwudniowej konferencji naukowej »W imię przyszłości partii«. Procesy o łamanie tzw. praworządności socjalistycznej1956–1957 zaproszeni zostali: dr hab. Zbigniew Siemiątkowski (politolog, były minister spraw wewnętrznych i koordynator służb specjalnych), prof. Andrzej Zybertowicz (socjolog, historyk, publicysta, wykładowca), prof. Wiesław Władyka (historyk, literaturoznawca, dziennikarz „Polityki" i komentator radia TokFM), dr Tomasz Żukowski (socjolog, wykładowca, publicysta) oraz dr Tomasz Łabuszewski (historyk, naczelnik OBEP w W-wie). Spotkanie poprowadził Robert Spałek (pracownik naukowy Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Warszawie).
Dyskusja była pełna emocji wynikających z dużej różnicy poglądów między panelistami. Skupiono się na dwóch tematach: Październiku '56 oraz przełomie 1989 r. Rozbieżnie oceniano role i uwikłania Władysława Gomułki w mechanizm władzy w 1956 r., różnie interpretowano nieprzeprowadzenie przez niego rozliczeń pierwszej dekady komunizmu. Spierano się o zakres i rezultat rehabilitacji moralnej, uczynienia i oddania sprawiedliwości ofiarom komunizmu zarówno w 1956 r., jak i po 1989 r.
Rozmawiano na temat stereotypu, wedle którego komunizm w Polsce poparła znaczna część społeczeństwa, ta, która odniosła korzyści wynikające z awansu materialnego, intelektualnego, świadomościowego. Zarazem do więzień mieli trafiać głównie przedstawiciele szeroko rozumianych elit II RP. Z badań historycznych wynika tymczasem, że w zbrojnym oporze przeciwko stalinizmowi wzięli udział głównie przedstawiciele niższych warstw społecznych: chłopi i robotnicy.
Z kolei po 1989 r. aktywność społeczna została skanalizowana w kierunku poprawy katastrofalnej sytuacji materialnej – indywidualnej i zbiorowej. Wbrew kolejnemu stereotypowi większość społeczeństwa nie była zdeterminowana i zainteresowana rozliczeniem przeszłości i wystawieniem komunistom rachunku krzywd. Jeden z wniosków, który postawiono na koniec, dotyczył braku elity spajającej większość narodu i zarazem reprezentującej go we władzy po przełomie 1989 r. Brak rozliczeń jest więc po części efektem rozproszenia społecznego.
Poglądy i opinie panelistów wywołały wiele gorących reakcji na sali, jednak zarówno poziom merytoryczny, jak i kultura dyskusji stały na bardzo wysokim poziomie. Panel zostanie spisany i opublikowany po autoryzacji w tomie pokonferencyjnym.