Ogólnopolska konferencja naukowa „Życie na przekór. Antysystemowa kontestacja młodzieży w ostatniej dekadzie PRL (1980–1989) – nowe tropy i pytania badawcze" uzmysławia, jak szerokie i nadal nie do końca zagospodarowane jest pole badawcze związane z różnymi formami opozycji i oporu społecznego, podejmowanymi przez ludzi młodych w PRL lat osiemdziesiątych. Stosunkowo wiele wiadomo już o działalności większych struktur antysystemowych, np. NZS, FMW, RSA czy Ruchu WiP. Wciąż jednak nie znamy w szczegółach fenomenu oddolnej i spontanicznej aktywności opozycyjnej, podejmowanej w całym kraju przez nastolatków w karnawale „Solidarności" (1980–1981) i później, np. po 13 grudnia 1981 r. Także historia drugiego, a zwłaszcza trzeciego obiegu wydawniczego jest nadal słabo zbadana przez historyków. Problem ten dotyczy zresztą ogółu zagadnień związanych z kontrkulturą młodych ludzi w ostatniej dekadzie PRL.
Konferencja wyszła naprzeciw temu badawczemu „niedosytowi" i przybliżyła niektóre spośród przywołanych zjawisk. Oczywiście, nie miała ambicji omówić ich wszystkich. W tym sensie była pretekstem (miejmy nadzieję, że skutecznym) do podjęcia dalszych studiów zmierzających do rozpoznania bogatego spektrum działań mieszczących się w nurcie kontestacji antysystemowej lat osiemdziesiątych.
Warszawska konferencja stała się okazją do udziału w interdyscyplinarnej dyskusji poświęconej temu problemowi. Historia opozycji w ostatniej dekadzie PRL została w dyskursie naukowym (i nie tylko) zdominowana przez narrację poświęconą działalności dorosłych. Konferencja próbowała zerwać z tym schematycznym ujęciem, które zawęża istotę zjawisk występujących w tamtym czasie.
W tym wydarzeniu naukowym, poza pracownikami IPN, wzięli udział badacze z wielu innych ośrodków naukowych: Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Szczecińskiego, Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Instytutu Studiów Politycznych PAN, Ludwig-Maximilian-Universität w Monachium, Warszawskiej Wyższej Szkoły Humanistycznej im. Bolesława Prusa, Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. To pokazuje, że problematyka młodzieżowej kontestacji lat osiemdziesiątych stopniowo zyskuje na popularności i staje się obiektem poważnych badań, podejmowanych przez różne, niezależne od siebie ośrodki naukowe.
Warszawska konferencja stała na wysokim poziomie merytorycznym. Referaty obfitowały w wiele nowych, interesujących ustaleń. Dyskusje, jakie nierzadko rozwijały się po ich wygłoszeniu, świadczyły o tym, że kontestacja lat osiemdziesiątych budzi żywe zainteresowanie, czasem wywołuje kontrowersje, a nawet spory. To dobry znak, który świadczy o żywotności zagadnienia. Swoistym ukoronowaniem konferencji był panel dyskusyjny z udziałem dawnych członków antysystemowych organizacji młodzieżowych. Obfitował on w interesujące przemyślenia i refleksje o charakterze wspomnieniowym. Były one tym ciekawsze, że rozmówcy reprezentowali czasem skrajnie różne wizje zaangażowania antysystemowego. W tej części konferencji nie zabrakło także odniesień do współczesności.
Mamy nadzieję, że będąca plonem konferencji książka (powinna się ukazać drukiem w 2015 r.) wniesie istotny aport nowości nie tylko do historii młodzieży w ostatniej dekadzie PRL, lecz także do badań dotyczących zjawisk opozycji i oporu społecznego w poddanej komunistycznemu zniewoleniu Polsce.
Patronat medialny: TVP Historia, Radio Warszawa, Gość Niedzielny i Niezlomni.com.
Koncepcja konferencji i jej koordynacja – dr Bartłomiej Noszczak (Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Warszawie). Kontakt – tel. (0-22) 860-70-40, bartlomiej.noszczak@ipn.gov.pl