Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie

Dziewiąta edycja wykładów prezentujących różnorodność stylistyczną architektury Warszawy w XX w. W tej edycji będziemy kontynuować przybliżanie postaci i osiągnięć wybitnych polskich architektów, których twórczość nie ograniczała się tylko do stolicy. Przedstawione zostaną założenia architektoniczne/urbanistyczne i ich stylistyka (gmachy użyteczności publicznej, obiekty przemysłowe, architektura sportowa i rekreacyjna, architektura mieszkaniowa, obiekty kultu) oraz ich wpływ na kształt miasta i życie mieszkańców – na tle historycznym, społecznym i ideologicznym. Seminarium adresowane jest do nauczycieli historii, języka polskiego, wiedzy o społeczeństwie, studentów kierunków humanistycznych oraz uczniów szkół ponadgimnazjalnych, z możliwością wykorzystania podczas egzaminu maturalnego z języka polskiego w nowej formule, sprawdzającej umiejętność analizy i interpretacji różnorodnych tekstów kultury, np. z architektury.

Proponujemy sześć spotkań w cyklu miesięcznym, odbywających się od października 2014 r. do marca 2015 r.

Udział w seminarium – jako forma doskonalenia zawodowego – zostanie potwierdzony pisemne.

Najbliższe spotkanie odbędzie 11 grudnia 2014, o godzinie 17.00, w Centrum Edukacyjnym IPN Przystanek Historia im. Janusza Kurtyki w Warszawie, przy ul. Marszałkowskiej 21/25 (obok Trasy Łazienkowskiej).

Temat: Małżeńskie tandemy: Brukalscy i Syrkusowie

Barbara Brukalska (1899–1980) i Stanisław Brukalski (1894–1967) – polscy architekci, przedstawiciele funkcjonalizmu, od 1926 r. członkowie grupy Praesens, po wojnie profesorowie Politechniki Warszawskiej. St. Brukalski był uczestnikiem obrony Warszawy w 1939 r., następnie jeńcem obozu w Woldenbergu. Do 1939 r. projektowali wspólnie tanie, funkcjonalne budynki o prostych bryłach i subtelnych elementach plastycznych, zintegrowane z otaczającą je przestrzenią, m.in. własny dom w Warszawie (1927–1928), czy kolonie WSM na Żoliborzu (1927–1939). Wraz z Bohdanem Lachertem, Bohdanem Pniewskim i Józefem Szanajcą, Brukalski był projektantem pawilonu polskiego na wystawę w Paryżu (1937). Pracował też na rzecz przemysłu stoczniowego, m.in. będąc członkiem zespołu projektującego wnętrza statku MS Batory. Po II wojnie światowej był współprojektantem odbudowy warszawskiego Nowego Miasta. Wspólnie z żoną byli jednymi z twórców koncepcji spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego.

Helena Syrkus (1900–1982) i Szymon Syrkus (1893–1964) – polscy architekci, po wojnie profesorowie Politechniki Warszawskiej. Sz. Syrkus studiował architekturę w latach 1911–1922 w Wiedniu, Grazu, Rydze, Moskwie, Warszawie, w latach 1920–1921 rzeźbę i malarstwo na ASP w Krakowie. W okresie 1922–1924 przebywał w Niemczech i Francji, gdzie zapoznał się z Bauhausem i grupą De Stijl. W 1925 r. zaprojektował i zrealizował budynek Narodowej Służby Zdrowia w Warszawie. Wraz z Teresą Żarnowerówną i Mieczysławem Szczuką w ramach grupy Blok opracował teorię projektowania, przedstawioną w 1926 r. na I Międzynarodowej Wystawie Architektury Nowoczesnej w Warszawie. Z kolei z Barbarą i Stanisławem Brukalskimi, Bohdanem Lachertem, Józefem Szanajcą i Heleną Niemirską (od 1928 r. Syrkus) założył w 1926 r. grupę twórczą Praesens. Realizując swoje lewicowe poglądy społeczne, Syrkusowie zajęli się projektowaniem osiedli mieszkaniowych dla Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zaprojektowali też kilka eksperymentalnych domów jednorodzinnych realizujących najnowsze tendencje w architekturze. Za największe osiągnięcie Syrkusów w okresie powojennym uważa się osiedle WSM na Kole (od 1947), które w 1992 r. – układ urbanistyczny i zespół budowlany z zielenią – zostało wpisane do rejestru zabytków.

CIAM, Blok, Praesens
Teatr Symultaniczny i inne projekty koncepcyjne Syrkusów
System masowej produkcji mieszkań
Kościół w Niskołyzach (S. Brukalski i B. Sokołowska)
Domy ZUS, Żoliborz (S. Brukalski)
WSM Żoliborz (Brukalscy)
WSM Rakowiec (Syrkusowie)
Warszawa Funkcjonalna (Sz. Syrkus, S. Różański, J. Chmielewski)
Łódzkie kolonie robotnicze (Brukalscy i Syrkusowie)
Willa przy ul. Niegolewskiego 8 (Brukalscy)
Wille na Saskiej Kępie (Syrkusowie)
Willa w Skolimowie (Syrkusowie)
Willa Nelkena w Konstancinie (Syrkusowie)
Kamienice przy ul. Jaworzyńskiej (Syrkusowie)
Gmach Sztabu Głównego WP przy ul. Rakowieckiej (S. Brukalski)
Transatlantyki (S. Brukalski)
Meble wystawowe (B. Brukalska)
Osiedle Praga I
Osiedle Koło
Al. Nowotki (S. Brukalski)
Pl. Stalina (S. Brukalski)
Dom Kultury i teatr na Żoliborzu

Kolejne spotkania:

• Budowniczowie nowej Warszawy: Stanisław Jankowski, Jan Knothe, Zygmunt Stępiński, Józef Sigalin (styczeń 2015)
• Jan Zachwatowicz: niezłomny obrońca dziedzictwa kulturowego (luty 2015)
• Hansenowie i inni: wizjonerskie projekty XX w. (marzec 2015)

Wykład: Jarosław Zieliński, historyk architektury i jeden z najbardziej cenionych współczesnych varsavianistów, autor m.in. wielotomowego Atlasu dawnej architektury ulic i placów Warszawy, albumu Warszawa zburzona i odbudowana, monografii Realizm socjalistyczny w Warszawie. Urbanistyka i architektura, przewodników historycznych po stołecznych dzielnicach, a także szeregu artykułów dotyczących historii i dziedzictwa Warszawy publikowanych m.in. na łamach „Stolicy" i „Spotkań z Zabytkami".

Informacje i zgłoszenia: Sławomir Stępień, tel. (22) 860-70-50, slawomir.stepien@ipn.gov.pl

O dokładnych terminach spotkań będziemy informować na stronie www.ipn.gov.pl i www.facebook.com/ipnwarszawa