W miniony piątek, 27 marca, dr Tomasz Łabuszewski, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Warszawie i Andrzej Nowakowski, Prezydent Miasta Płocka podpisali porozumienie w sprawie użyczenia Instytutowi budynku przy ul. 1 Maja 3/5 w Płocku, dawnej katowni gestapo, NKWD i UB.
Dzięki zawartej umowie historycy IPN będą mogli miejsce to dokładnie zbadać, m.in. otworzyć i odgruzować piwnice, wykonać dokumentację fotograficzną oraz zabezpieczyć przed zniszczeniem ślady przebywających tu więźniów. Prace poszukiwawcze będzie nadzorował Jacek Pawłowicz, kierownik Referatu Edukacji Historycznej OBEP IPN W Warszawie. Do tej pory budynek został zbadany pobieżnie, ale już odkryte ślady wskazują na niezwykle tragiczną i dramatyczną historię tego miejsca i ludzi, którzy byli tu więzieni, torturowani i mordowani.
Dawny areszt, wykorzystywany przez okupantów, został zbudowany w 1905 roku jako budynek mieszkalny. W 1941 roku powstało tam hitlerowskie więzienie śledcze, przejęte po wejściu sowietów przez NKWD, w kolejnych latach przez Urząd Bezpieczeństwa, a następnie SB, milicję i policję. Hitlerowcy w czasie wojny mieli w piwnicach kamienicy salę tortur, gdzie były różnego rodzaju haki, wmurowane w ściany i sufit, oraz ława, na której bito leżących więźniów. IPN zna nazwiska osób, które zostały zamordowane w areszcie, zarówno w okresie okupacji niemieckiej (głównie żołnierze AK), jak i po 1945 roku. Ofiarami komunistycznego reżimu byli żołnierze Narodowych Sił Zbrojnych, m.in. dowódca oddziału ruchu oporu Armii Krajowej Jan Bolesław Jaroszewski ps. „Zawieja”. Byli tu także przetrzymywani przed wysyłką do obozów przejściowych, a następnie do łagrów w ZSRR żołnierze antykomunistycznego podziemia z okolic Płocka i Torunia.
Poszukiwania w Płocku są elementem realizowanego przez IPN programu edukacyjno-badawczego, którego celem jest poszukiwanie i odkrywanie miejsc związanych z represjami sowieckich służb specjalnych i resortu bezpieczeństwa publicznego. Efektem już zrealizowanych prac jest publikacja pt. „Śladami zbrodni. Przewodnik po miejscach represji komunistycznych lat 1944–1956)” pod redakcją naukową dr. Tomasza Łabuszewskiego.