Instytut Pamięci Narodowej w Warszawie

W Pruszkowie odbyły się uroczystości upamiętniające 81. rocznicę uprowadzenia przez funkcjonariuszy sowieckiego NKWD najwyższych przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego. Wydarzenie miało miejsce przed willą przy alei Armii Krajowej – to właśnie z tego miejsca pod koniec marca 1945 roku polscy liderzy zostali podstępnie wywiezieni, co stało się jednym z najbardziej dramatycznych symboli zdrady i przemocy wymierzonej w polskie dążenia niepodległościowe.

Uroczystość, której współorganizatorem był Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Warszawie oraz Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej – Koło nr 6 w Pruszkowie, zgromadziła przedstawicieli władz państwowych, samorządowych, służb mundurowych oraz licznych mieszkańców.

Podczas obchodów głos zabrał dr Tomasz Łabuszewski, dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie. W swoim wystąpieniu dokonał on jednoznacznej oceny intencji strony sowieckiej, wskazując na brutalny charakter tamtych działań:

„Druga strona miała jasny cel: likwidację struktur Polskiego Państwa Podziemnego i wszystkich tych, których ideą była walka o wolną Polskę. Prowokacja pruszkowska miała zakończyć istnienie centrum oporu w Polsce. Strona polska była gotowa zaryzykować życie i przyszłość Polski, żeby ułożyć relacje z Rosją sowiecką. Druga strona traktowała Polskę jako teren podbity. O tym świadczyły obozy NKWD w Polsce, rabunki. To były masowe gwałty i morderstwa. Ale wbrew temu wszystkiemu strona polska była gotowa do porozumienia. Tak się jednak nie stało. Ta historia pokazuje, że w chwilach decydujących powinniśmy być wszyscy razem, bez względu na poglądy. Ta historia pokazuje, że jako Polacy jesteśmy gotowi ryzykować życie w chwilach, które od nas tego wymagają. Historia pokazuje, że wiarołomstwo i okrucieństwo nadal towarzyszą Rosjanom. I o tym powinniśmy pamiętać”.

O mechanizmach manipulacji, jakimi posłużyli się oprawcy, mówił Michał Landowski, zastępca Prezydenta Miasta Pruszkowa. Zwrócił on uwagę na cynizm języka porozumienia, który posłużył do dokonania zdrady:

„Rosjanie, aresztując przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, użyli prowokacji. Posłużyli się językiem porozumienia, aby dokonać zdrady. Użyli słów takich jak: umowa, zaufanie, gwarancje bezpieczeństwa. Ale te słowa okazały się nic nieznaczącymi, pustymi obietnicami. I właśnie dlatego pamięć o tamtym wydarzeniu jest tak ważna. Bo uczy nas, że nie każda deklaracja jest prawdą. Nie każda obietnica jest zobowiązaciem. I nie każda wyciągnięta dłoń oznacza dobrą wolę”.

W podobnym tonie wypowiedział się ks. Marian Mikołajczak, proboszcz parafii św. Kazimierza w Pruszkowie, przypominając, że przywódcy Podziemia przybyli na miejsce rozmów ufając w honor i prawo międzynarodowe, a spotkały ich kajdanki. Z kolei Michał Pihowicz, Członek Zarządu Powiatu Pruszkowskiego, odniósł się do współczesnych lekcji płynących z tej historii, podkreślając, że wolność nie jest dana raz na zawsze.

Ważnym punktem uroczystości było uhonorowanie Pani Grażyny Gałązki medalem „Pro Patria”. Odznaczenie przyznane przez Ministra Lecha Parella, Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jest wyrazem uznania za szczególne zasługi w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość Ojczyzny. List od Ministra Parella odczytał podczas wydarzenia Grzegorz Gemzała.

W obchodach wzięli udział m.in.:

• Dorota Kossakowska, Zastępca Prezydenta Miasta Pruszkowa.  
• Karol Chlebiński, Przewodniczący Rady Miasta Pruszkowa. 
• Robert Falkowski, Prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej – Koła nr 6 w Pruszkowie.  
• Ks. Marian Mikołajczak, Proboszcza parafii św. Kazimierza w Pruszkowie 
• Starszy brygadier Mariusz Krupa, Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w Pruszkowie 
• Włodzimierz Majchrzak, Komendant Straży Miejskiej w Pruszkowie.
• Przedstawiciele służb mundurowych i organizacji społecznych, 
• Radni w tym Radni Rady Młodzieżowej Miasta Pruszkowa
• Mieszkańcy Pruszkowa.

Drugi dzień obchodów, 28 marca 2026 roku o godzinie 15.00, będzie miał charakter edukacyjny. W Muzeum Dulag 121 odbędzie się wykład historyczny, który poprowadzi dr Maciej Żuczkowski. Prelekcja zatytułowana „Kazimierz Pużak – jeden z Szesnastu” przybliży sylwetkę jednego z najważniejszych przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego.