English version
11 czerwca 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107 w Warszawie odbyło się spotkanie poświęcone książce „Jak obalałem Mur Berliński”, będącej zapisem rozmowy red. Piotra Śmiłowicza z prof. Jackiem Czaputowiczem. Publikacja ukazała się w serii „Warszawa Nie?pokonana” i stanowi część projektu badawczego Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie.
Gości przywitał dr Tomasz Łabuszewski, dyrektor warszawskiego Oddziału IPN. Rozmowę poprowadziła red. Kinga Hałacińska, a w dyskusji uczestniczyli prof. Jacek Czaputowicz, red. Piotr Śmiłowicz oraz dr Anna Smółka. Z publicznością za pośrednictwem internetu połączył się również Jan Maria Rokita. Z przyczyn technicznych nie doszło natomiast do zapowiadanych połączeń z prof. Padraikiem Kenneyem i Wolfgangiem Templinem.
Punktem wyjścia do rozmowy stała się książka, jednak szybko przeniosła ona słuchaczy w realia Polski lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Uczestnicy przypomnieli okoliczności powstania Niezależnego Zrzeszenia Studentów, doświadczenia stanu wojennego i internowania, a także początki i działalność Ruchu „Wolność i Pokój”.
Wiele miejsca poświęcono ludziom tworzącym środowiska opozycyjne oraz ich codziennym wyborom. Rozmówcy zastanawiali się nad źródłami zaangażowania młodych działaczy, omawiali różne formy społecznego oporu i przypomnieli znaczenie głodówek, sittingów oraz niezależnych inicjatyw studenckich.
Jednym z kluczowych tematów spotkania stał się międzynarodowy wymiar działalności opozycji. Dyskutanci podkreślali znaczenie przełamywania komunistycznej izolacji, przekazywania na Zachód informacji o sytuacji w Polsce oraz budowania kontaktów z zagranicznymi środowiskami demokratycznymi. W tym kontekście powróciły pytania o ideę zjednoczonej Europy, prawo narodów do samostanowienia oraz miejsce Polski w procesach prowadzących do upadku komunizmu.
W trakcie dyskusji Jan Maria Rokita zwrócił uwagę, że działalność Jacka Czaputowicza w tamtym czasie zapowiadała jego późniejszą drogę publiczną. W jego ocenie profesor już wtedy prezentował sposób myślenia i cechy, które w naturalny sposób predestynowały go do pełnienia funkcji ministra spraw zagranicznych.
Książka porządkuje wspomnienia, przywołuje setki nazwisk i pozwala spojrzeć na historię polskiej opozycji z perspektywy uczestnika, który konfrontuje własne doświadczenia z materiałami archiwalnymi.
Po zakończeniu spotkania uczestnicy mogli porozmawiać z autorami, zakupić książkę i uzyskać autografy.
Nagranie spotkania dostępne jest na kanale IPNtv.
***
Publikacja ukazała się w ramach serii wydawniczej „Warszawa Nie?pokonana” jako element Oddziałowego Projektu Badawczego o tym samym tytule. Jacek Czaputowicz – działacz opozycji antykomunistycznej, współtwórca Niezależnego Zrzeszenia Studentów oraz jeden z liderów Ruchu „Wolność i Pokój” – dzieli się na kartach książki wspomnieniami z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Autor przedstawia własny, momentami odbiegający od powszechnie panujących poglądów punkt widzenia, zestawiając go jednocześnie z dokumentami archiwalnymi z zasobu IPN. Rozmowa obejmuje tematykę działalności opozycyjnej przed sierpniem 1980 roku, realiów stanu wojennego i internowania, a także szczegółów funkcjonowania Ruchu WiP, jego kontaktów z zachodnimi ruchami pokojowymi oraz przełomu lat 1988–1989.