English version
11 czerwca 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ulicy Marszałkowskiej 107 w Warszawie odbyło się spotkanie poświęcone książce „Jak obalałem Mur Berliński”, będącej zapisem rozmowy red. Piotra Śmiłowicza z prof. Jackiem Czaputowiczem. Publikacja ukazała się w serii „Warszawa Nie?pokonana” i stanowi część projektu bdawczego Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Warzawie pod tym samym tytułem.
Gości przywitał dr Tomasz Łabuszewski, dyrektor warszawskiego Oddziału IPN, w któryym książka została opracowana. Rozmowę poprowadziła red. Kinga Hałacińska, a w dyskusji uczestniczyli prof. Jacek Czaputowicz, red. Piotr Śmiłowicz i dr Anna Smółka. Z publicznością za pośrednictwem internetu połączył się również Jan Maria Rokita. Z przyczyn technicznych nie udało się natomiast nawiązać zapowiadanych wcześniej połączeń z prof. Padraikiem Kenneyem i Wolfgangiem Templinem.
Punktem wyjścia do rozmowy stała się książka, ale bardzo szybko dyskusja przeniosła słuchaczy w realia Polski lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Uczestnicy przypomnieli okoliczności powstania Niezależnego Zrzeszenia Studentów, wrócili do doświadczeń stanu wojennego i internowania, a także opowiedzieli o narodzinach i działalności Ruchu „Wolność i Pokój”.
Wiele miejsca poświęcono ludziom tworzącym środowiska opozycyjne i ich codziennym wyborom. Rozmówcy zastanawiali się nad źródłami zaangażowania młodych działaczy, rozmawiali o różnych formach społecznego oporu i przypomnieli, jaką rolę odgrywały głodówki, sittingi czy niezależne inicjatywy studenckie.
Jednym z najważniejszych tematów spotkania okazał się międzynarodowy wymiar działalności opozycji. Dyskutanci pokazali, jak ważne było przełamywanie komunistycznej izolacji, przekazywanie na Zachód informacji o sytuacji w Polsce oraz budowanie kontaktów z zagranicznymi środowiskami demokratycznymi. W tym kontekście wróciły także pytania o ideę zjednoczonej Europy, prawo narodów do samostanowienia i miejsce Polski w przemianach, które doprowadziły do upadku komunizmu.
Nie zabrakło również refleksji nad pamięcią o tamtych wydarzeniach. Książka porządkuje wspomnienia, przywołuje setki nazwisk i pozwala spojrzeć na historię polskiej opozycji z perspektywy jej uczestnika, konfrontującego własne doświadczenia z materiałami archiwalnymi.
Po zakończeniu spotkania uczestnicy mogli porozmawiać z autorami, kupić książkę i zdobyć autografy.
Nagranie spotkania jest dostępne na kanale IPNtv.
***
Publikacja ukazała się w ramach serii wydawniczej „Warszawa Nie?pokonana” jako element Oddziałowego Projektu Badawczego o tym samym tytule. Jacek Czaputowicz – działacz opozycji antykomunistycznej, współtwórca Niezależnego Zrzeszenia Studentów oraz jeden z liderów Ruchu „Wolność i Pokój” – dzieli się na kartach książki wspomnieniami z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Autor przedstawia własny, momentami odbiegający od powszechnie panujących poglądów punkt widzenia, zestawiając go jednocześnie z dokumentami archiwalnymi z zasobu IPN. Rozmowa obejmuje tematykę działalności opozycyjnej przed sierpniem 1980 roku, realiów stanu wojennego i internowania, a także szczegółów funkcjonowania Ruchu WiP, jego kontaktów z zachodnimi ruchami pokojowymi oraz przełomu lat 1988–1989.