English version
29 września 2024 r. na Skwerze im. arcybiskupa Dobrogosta w Nowym Dworze Mazowieckim odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Zgrupowaniu Stołpeckiemu Armii Krajowej.
Uroczystości przewodniczył dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Towarzyszyło jej otwarcie wystawy „Na odsiecz powstańczej Warszawie”, której celem jest ukazanie bohaterstwa Polaków walczących w czasie Powstania Warszawskiego oraz działań wspierających je z zewnątrz.
Podczas uroczystości dr hab. Karol Polejowski przypomniał o symbolicznym znaczeniu daty, podkreślając, że wydarzenie odbywa się w osiemdziesiątą rocznicę bitwy pod Jaktorowem, ostatniej wielkiej bitwy Zgrupowania Stołpeckiego z Niemcami.
Te siły stanowiły trzon Armii Krajowej w Puszczy Kampinoskiej i doprowadziły do wyzwolenia części tego terytorium, tworząc coś, co czasami nazywane jest Rzeczpospolitą Kampinoską. Żołnierze Zgrupowania wzięli także udział w samym Powstaniu Warszawskim, walcząc m.in. na Żoliborzu czy na Starym Mieście — podkreślił.
Wydarzenie zgromadziło wielu gości, w tym mjr. Waldemara Sielickiego, żołnierza Zgrupowania Stołpeckiego, burmistrza Nowego Dworu Mazowieckiego Sebastiana Sosińskiego, przedstawicieli lokalnych władz oraz Instytutu Pamięci Narodowej, w tym dr. Tomasza Łabuszewskiego, dyrektora warszawskiego oddziału IPN, który był inicjatorem przedsięwzięcia. Obecni byli także weterani, mieszkańcy i przedstawiciele organizacji patriotycznych, a takżw szkół nowodworskich.
Wystawę „Na odsiecz powstańczej Warszawie” otworzył jej autor Andrzej Kryński z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie, który podkreślił, że ekspozycja ma na celu przybliżenie bohaterstwa i solidarności Polaków podczas okupacji. Ekspozycja ukazuje nie tylko walki w Warszawie, ale także działania wspierające Powstańców, które miały miejsce poza stolicą.
Historyk zwrócił uwagę na trudności, z jakimi mierzyli się żołnierze Armii Krajowej podczas prób odsieczy Warszawy:
Pomoc Powstaniu była zadaniem niemal niemożliwym do zrealizowania z uwagi na rozdzielającą ziemie polskie linię frontu niemiecko-sowieckiego. Wielu żołnierzy, jak ci ze Zgrupowania Stołpeckiego, podejmowało jednak ryzyko, bo walczyli o wolność, bez względu na koszty.
Ekspozycję przygotowało Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Warszawie.
Tablica pamiątkowa zostało sfinansowana prze Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Warszawie.
Inicjatywa jest przedsięwzięciem upamiętniającym 80. rocznicę Powstania Warszawskiego.
***
WYSTAWA UKAZUJE DZIAŁANIA pozawarszawskich struktur Armii Krajowej podejmowane w związku z trwającym w stolicy powstaniem. Przedstawiona historia koncentruje się w szczególności na reakcji terenowych formacji konspiracyjnych na rozkaz Komendanta Głównego AK gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” z 14 sierpnia 1944 r., w którym wezwał do zorganizowania odsieczy dla walczącej stolicy. Ekspozycja pozwala tym samym uzupełnić powszechną wiedzę o warszawskiej insurekcji 1944 r. o szerszy kontekst historyczny – podejmowane próby marszu na pomoc powstańczej Warszawie.
NA 21 PANELACH wystawienniczych zostały zaprezentowane działania poszczególnych rejonów podwarszawskiego VII Obwodu AK „Obroża”, jak również żołnierzy ze Zgrupowania Stołpeckiego z Nowogródczyzny, lwowskiego Zgrupowania „San”, Korpusu Kieleckiego oraz wielu innych formacji zbrojnych Armii Krajowej, którzy wbrew przeciwnościom podjęli próbę przedarcia się do stolicy.
WIELU ŻOŁNIERZY idących na pomoc powstańcom warszawskim poniosło śmierć w toczonych na trasie przemarszu walkach z Niemcami. W starciach w mieście zginęły setki partyzantów. Największą grupę stanowili jednak ci, których rozbroili i zatrzymali Sowieci. Szeregowych żołnierzy zmuszano wówczas do wstąpienia w szeregi tzw. ludowego Wojska Polskiego, a oficerów więziono i zsyłano do sowieckich łagrów.
WAŻNĄ CZĘŚĆ EKSPOZYCJI stanowi historia oddziałów VIII Rejonu „Łęgów” Obwodu VII „Obroża” Okręgu Warszawskiego AK, wydatnie wzmocnionych przez siły Zgrupowania Stołpeckiego przybyłe z Nowogródczyzny, obejmująca okres powstania warszawskiego. Skoncentrowane w Puszczy Kampinoskiej oddziały udzieliły znacznego wsparcia walczącej stolicy wiążąc siły niemieckie na przedpolu miasta, blokując trasy komunikacyjne, przyjmując w swoje szeregi żołnierzy z innych rejonów i obwodów AK, dostarczając broń i amunicję, przeprowadzając ataki na lotnisko bielańskie, biorąc udział w krwawych walkach o Dworzec Gdański i wzmacniając siły powstańcze na Żoliborzu. Wystawa ukazuje te wydarzenia w szerokim kontekście historycznym odsieczy dla powstańczej Warszawy.